لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيه ( 1 ) ، آنگه اين آيت بخواند : * ( كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُه ) * ، كيوم ولدته امّه . عبد اللَّه عبّاس گفت : معنى آن است كه ، ما همه چيز را با فنا و عدم بريم چنان كه اوّل بود . بعضى دگر گفتند : خلقان را چنان كه اوّل از خاك آفريديم باز با خاك بريم ايشان را . * ( وَعْداً عَلَيْنا ) * ، اين وعده‌اى است كه بر خود واجب كرديم ، يعنى اين بعث و نشور . * ( إِنَّا كُنَّا فاعِلِينَ ) * ، ما اين خواهيم كردن و جز ما نخواهد كرد و نتواند كردن . قوله : * ( وَلَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ ) * - الاية . حمزه و اعمش خواندند : فى الزّبور ، به ضم « زا » على الجمع ، و باقى قرّاء خواندند به فتح « زا » ، و آن فعول است به معنى مفعول ، كالحلوب و الرّكوب . و الزَّبْر و الزُّبُر ، الكتابة . مفسّران خلاف كردند در آن كه مراد به زبور و ذكر چيست ، سعيد جبير و مجاهد و ابن زيد گفتند : مراد به « زبور » جمله كتابهاى منزل است ، و مراد به « ذكر » ، لوح محفوظ است ، يعنى بنوشتيم در كتابها پس آن كه در لوح محفوظ نوشته بود . عبد اللَّه عبّاس و ضحّاك گفتند : مراد به « ذكر » توريت است ، و به « زبور » كتاب داود . و بعضى دگر گفتند : مراد به « ذكر » قرآن است ، و به « زبور » كتاب داود . و * ( بَعْدِ ) * ، به معنى قبل است ، كقوله : . . . وَكانَ وَراءَهُمْ مَلِكٌ ( 2 ) . . . ، اى امامهم ، و قوله : وَالأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها ( 3 ) ، اى قبل ذلك . * ( أَنَّ الأَرْضَ ) * ، مجاهد و ابو العاليه گفتند : مراد زمين بهشت است ، يعنى ما در زبور بنوشتيم پس از آن كه در اين كتاب ذكر نوشته بوديم كه : زمين بهشت به ميراث بندگان صالح را باشد ، بيانه قوله : وَقالُوا الْحَمْدُ لِلَّه الَّذِي صَدَقَنا وَعْدَه وَأَوْرَثَنَا الأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشاءُ ( 4 ) . . . ، عبد اللَّه عبّاس گفت : زمين دنيا خواست ، يعنى ما حكم كرديم كه زمين دنيا به ميراث بندگان صالح دهيم ، و ذلك قوله : . . . لِيُظْهِرَه عَلَى الدِّينِ كُلِّه ( 5 ) . وهب منبّه گفت : در چند كتاب خوانده‌ام از كتب اوايل كه ، خداى تعالى گفت :

--> ( 1 ) . سورهء عبس ( 80 ) آيهء 37 . ( 2 ) . سورهء كهف ( 18 ) آيهء 79 . ( 3 ) . سورهء نازعات ( 79 ) آيهء 30 . ( 4 ) . سورهء زمر ( 39 ) آيهء 74 . ( 5 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 33 .